Sarpur fyrir júní, 2011

Snobbhænsnið vs. Leðurfés

Posted in Blogg, Viðtöl on 30.6.2011 by snobbhaensn

Fyrir tæpum tveimur árum síðan áskotnaðist mér sá mikli heiður að taka símaviðtal við sjálfan Gunnar Hansen (sem lék hinn morðóða Leatherface í hrollvekjunni klassísku The Texas Chain Saw Massacre árið 1974) fyrir tímaritið Monitor. Viðtalið var tekið í tilefni af útgáfu kvikmyndarinnar The Reykjavík Whale Watching Massacre, en Gunnar fór með lítið hlutverk í myndinni. Mér datt í hug að gaman væri að setja viðtalið hér inn.

Leðurfés ætlaði að bíða tilbúinn við símann kl. 10:00 á hans tíma eftir símtali frá mér. Klukkan var orðin tvær mínútur í, og símaupptökugræjan virkaði ekki. Sama hvað reynt var, það náðist enginn sónn. Það væri hefði nú alveg verið eitt ef hinum megin við hafið hefði beðið rólegheitamaður eftir símtalinu. Ljóðskáld með engiferte í engum sokkum. Svoleiðis gæjar hafa alveg eirð í sér að hinkra í tíu mínútur eftir tækninni. En þarna var klukkan orðin sjö mínútur yfir, og sjálfur LEATHERFACE beið eftir mér. Sérstaklega óþægilegt í ljósi þess að hann á það til að búta fólk niður með keðjusög.

Að lokum leystist úr tæknilegu vandamálunum og ég hringdi lúpulegur í Leðurfés, tíu mínútum of seinn. Hann svaraði og hljómaði pollrólegur. Hafði ég slegið inn vitlaust númer? Nei nei, Gunnar Hansen sjálfur var á hinum enda línunnar, og var lítið að æsa sig yfir seinkuninni.

Fyrir ykkur sem þekkið ekki Gunnar Hansen ætla ég að fræða ykkur um hann í örstuttu máli. Til að fyrirbyggja allan misskilning þá heitir hann Gunnar Hansen, ekki Gunnar Hansson. Báðir eru þeir leikarar en Gunnar Hansen selur ekki vespur.

Gunnar er fæddur í Reykjavík árið 1947 og flutti fimm ára gamall til Maine-fylkis í Bandaríkjunum. 11 ára gamall flutti hann til Texas ásamt fjölskyldu sinni og eyddi þar afgangi skólaára sinna. Árið 1973 fékk hann hlutverk keðjusagarmorðingjans ógurlega, Leatherface, í kvikmyndinni The Texas Chain Saw Massacre. Myndin naut mikilla vinsælda og er álitin ein af merkilegustu og áhrifamestu hrollvekjum bandarískrar kvikmyndasögu.

Og nú fá Íslendingar loksins að sjá keðjusagardrenginn í alíslenskri kvikmynd, en Gunnar leikur í nýjustu mynd Júlíusar Kemp, spennutryllinum The Reykjavík Whale Watching Massacre.

Gunnar er ryðgaður í íslenskunni að eigin sögn og því er eftirfarandi texti þýddur úr ensku.

Hvernig kom það til að þú fékkst hlutverk geðsjúks keðjusagarmorðingja í hryllingsmynd?

„Ég frétti að til stæði að taka upp hryllingsmynd í heimaborg minni (Austin) sumarið 1973 og að það vantaði leikara. Ég hugsaði með mér að það gæti verið ágætis sumarvinna og fór því í prufu. Ég fékk hlutverkið og The Texas Chain Saw Massacre varð til. Ég hafði ekki mikla reynslu af leik, en hafði þó leikið í tveimur leikritum. Annað þeirra var Of Mice and Men, þar sem ég lék Lennie.“

Maður ímyndar sér að þér hafi boðist hin ýmsu hlutverk eftir velgengni myndarinnar?

„Jájá, það var ýmislegt í boði. Mér var t.d. boðið hlutverk í myndinni The Hills Have Eyes eftir Wes Craven sem ég afþakkaði. Ég hafði komist að því að ég hafði mun meiri áhuga á því að starfa sem rithöfundur, þannig að ég afþakkaði fullt af spennandi tilboðum.“

Og skrifaðir eins og þú ættir lífið að leysa?

„Já ég hef unnið sem ritstjóri tímarits, verið að skrifa skáldsögur og kvikmyndahandrit og ýmislegt fleira. Það var ekki fyrr en mörgum árum síðar sem ég ákvað að ég gæti alveg sinnt skrifunum og tekið að mér kvikmyndahlutverk í bland við það.“

Og hafa einhver handritanna litið dagsins ljós á hvíta tjaldinu?

„Nei ekki enn. Hitt og þetta hefur verið skipulagt en aldrei orðið meira úr því. Hins vegar hef ég leikstýrt heimildarmyndum sjálfur, sem ég hef einnig skrifað.“

Þegar þarna var komið við sögu var andardráttur blaðamanns farinn að yfirgnæfa Gunnar, enda hafði tæknivesenið verið leyst þannig að skjálfhentur blaðamaðurinn hélt níðþungum hljóðnema upp við símtólið og vonaðist til þess að geta hækkað í Gunnari í tölvuforriti eftirá.

Og nú má loksins sjá þig í íslenskri mynd, The Reykjavík Whale Watching Massacre. Hver var aðdragandinn að því?

„Júlíus Kemp hafði samband við mig og bauð mér hlutverkið. Þetta hitti líka þannig á að ég var á leið til Íslands að hitta fjölskyldu mína, þannig að ég lengdi fríið eilítið til að geta leikið í myndinni.“

Hvernig var að vinna með Júlíusi?

„Það var alveg frábært. Ég skemmti mér mjög vel. Ég held að þetta muni verða ein af bestu kvikmyndum sem ég hef komið nálægt. Líklega verður The Texas Chain Saw Massacre alltaf sú stærsta, en ég hef mikla trú á þessari mynd. Það sem ég hef séð úr henni lítur ótrúlega vel út og ég hlakka til að sjá hana fullkláraða.
En já, það var þægilegt að vinna með Júlíusi. Hann er frekar þögull en mér líkar vel við hann og hann er mikill fagmaður.“

Má maður eiga von á því að heyra þig tala einhverja íslensku í myndinni?

„Ég tala reyndar mestmegnis ensku þó að persónan sem ég leik sé íslensk. Ég leik skipstjóra hvalaskoðunarskipsins og samskipti mín eru að mestu við ferðamenn á bátnum og ég tala ensku við þá. En jú, ég tala íslensku í einu atriði.“

Nú er titill myndarinnar augljós tilvísun í The Texas Chain Saw Massacre. Eru fleiri tilvísanir í myndinni?

„Þær eru til staðar. Ef þú þekkir The Texas Chain Saw Massacre vel þá muntu sjá nokkrar skemmtilegar vísanir í hana. En þær eru smekklega gerðar og til gamans. Hún stælir hina myndina ekki á nokkurn máta heldur vitnar hún í hana, og reyndar aðrar kvikmyndir einnig.“

Munt þú verða viðstaddur frumsýninguna á Íslandi?

„Því miður var það ekki hægt. Ég hefði mikið viljað það og vonandi verður myndin sýnd í kvikmyndahúsum hér í Bandaríkjunum og þá mæti ég.“

Að lokum langar mig að spyrja þig hvort þú heimsækir Ísland reglulega?

„Já ég geri það. Eftir að ég flutti til Bandaríkjanna kom ég alltaf til Íslands á sumrin þar sem ég var í sveit hjá ömmu minni og afa. En eftir að ég fullorðnaðist þá reyni ég að koma árlega. Ég á fullt af skyldmennum hérna og það er alltaf gaman að koma og hitta þau.“

Blaðamaður kvaddi Gunnar en þurfti að leita læknisaðstoðar vegna blóðskorts í hægri handlegg. Læknarnir náðu að bjarga handleggnum í þetta skiptið.

The Reykjavík Whale Watching Massacre verður frumsýnd föstudaginn 4. september í Sambíóunum.

Ásamt viðtalinu við Gunnar skrifaði ég svo smá greinargerð og trivia um hina klassísku The Texas Chain Saw Massacre, sem og einhverja bjánalega statistík um Gunnar sjálfan. Best að láta það fylgja með.

8 – Dagar sem Gunnar vann við gerð The Reykjavík Whale Watching Massacre.

3 – Þykktartommur gúmmíhælanna sem voru festir undir skó Gunnars þegar hann lék Leðurfés.

10.000 – Dollarar sem einhver brjálæðingur borgaði fyrir blóðugu svuntuna sem Leðurfés klæddist í myndinni.

28 – Fjöldi kvikmynda sem Gunnar hefur leikið í.

4 – Fjöldi unglinga sem Gunnar brytjaði niður í The Texas Chain Saw Massacre.

7.5 – Einkunn The Texas Chain Saw Massacre á Imdb.com.

The Texas Chain Saw Massacre – fróðleiksmolar

The Texas Chain Saw Massacre er ódauðlegt innlegg í bandaríska hryllingsmyndasögu. Hún kom út árið 1974 og sló í gegn. Hún er af mörgum talin vera upphafsmynd nýrrar bylgju hryllingsmynda, svokallaðra slasher-mynda, en þær nutu mikillar velgengni á 9. áratugnum. Texas Chainsaw er hins vegar ekki hefðbundin slasher-mynd, enda kom hún út nokkrum árum áður en bylgjan skall á. Hún kynnti engu að síður til sögunnar marga af þeim þáttum sem einkenndu slasher-myndir stóru bylgjunnar.

1. Unglingarnir – Hópur unglinga fer upp í sveit að skemmta sér.
2. Afskiptaleysi – Unglingarnir eru á afskekktum stað, fjarri afskiptum fullorðinna.
3. Viðvörunin – Sveitungar vara unglingana við.
4. Örkumlunin – Ein persónanna er í hjólastól.
5. Gríman – Illmennið er grímuklætt.
6. Vopnið – Illmennið notast aðallega við eitt vopn, í þessu tilfelli keðjusög.
7. Málleysi – Illmennið segir ekkert.
8. Síðasta stúlkan – Aðeins eitt ungmennana lifir af. Harðgerð stúlka í góðu hlaupaformi.
9. Opni endirinn – Illmennið lifir af, sem skapar möguleika á framhaldsmyndum.

Gaman er að geta þess í lokin að kvikmyndin var bönnuð á Íslandi í heil 25 ár.
Árið 1999 var hún þó leyfð á ný, og eftirfarandi texta má finna á heimasíðu Kvikmyndaskoðunar Íslands:

Skýring á dómi:
Myndin hefur áður verið skoðuð ( sjá M85-06393) og hlaut þá allsherjarbann.
Myndin lýsir að sínu leyti hinum verstu verkum, drápi á fólki og limnlestingum líka. Myndataka og hljóðsetning er all áhrifamikið hvoru tveggja þó langur tími sé liðinn frá því að myndin var gerð (25 ár). Myndin er þó með heimildarsögulegu yfirbragði sem kann fyrir einhverjum að auka á áhrif hennar á vissum sviðum.
Það er álit skoðunarmanna að þau viðmið sem skapast hafa í gerð kvikmynda og við mat á þeim leiði til þess að myndin geti ekki lengur talist varða við ákvæði í lögum um kvikmyndaskoðun um allsherjarbann. Þau rök sem skoðunarmenn færa fyrir niðurstöðu sinni eru einkum þau að sá óhugnaður sem myndin lýsir og fjallar um sé ekki sýndur opinskátt nema á tveimur stöðum. Þar er um að ræða að ung kona er sett á einhvers konar krók. Í hinu tilvikinu er gerð marg ítrekuð tilraun til að lemja unga konu í höfuð með barefli, sem þó tekst ekki. Þessu atriði fylgjir sterk og örvæntingarfull tjáning.
Ódæðismenn myndarinnar eru heldur óskýrar persónur, eins konar andhetjur sem áhorfendur finna ekki samsvörun í heldur fyllast ótta og viðurstyggð gagnvart sem og gerðum þeirra.
Þessir þættir eru ekki þess eðlis að valda ætti fólki skaða sem er handan þeirra aldursmarka sem niðurstaða tilgreinir.

Auglýsingar

Gagnrýni á gervihnattaöld

Posted in Blogg on 29.6.2011 by snobbhaensn

Undanfarið hef ég velt fyrir mér hlutverki gagnrýnenda í því kvikmyndaumhverfi sem við lifum í nú á dögum. Í gær lenti ég á spjalli við vin minn um þennan málaflokk, og eins og oft þegar tveir meðalgreindir hrokagikkir koma saman urðu samræðurnar áhugaverðar og lengri en upphaflega var ætlað. Áður en lengra verður haldið langar mig að benda á fantagóða bloggsíðu hans, en á síðunni skrifar hann bíópistla ásamt norður-amerískum nördavinum sínum.

Það hefur líklega ekki farið framhjá neinum lesenda minna að ég skrifa bíórýni í Fréttablaðið, enda þykir mér gaman að kitla hégómagirnd mína með því að koma því að í flestum samræðum sem ég á við fólk. „Ég samhryggist þér með hann afa þinn. Ótímabær dauði hans minnir um margt á kvikmyndina La Règle du jeu sem ég skrifaði um í Fréttablaðið nú á dögunum. Ég er kvikmyndagagnrýnandi að atvinnu sjáðu til.“

Um daginn var mér bent á að ég hefði líklega gerst sekur um að skemma áhorfið fyrir þeim lesendum sem ættu eftir að sjá myndina sem ég tók fyrir í pistli mínum. „Skemmdarverkin“ voru þess eðlis að ég fjallaði um fyndna senu úr myndinni, sem myndi nú ekki koma neinum á óvart sem lesið hefði rýnina og verða þar af leiðandi minna fyndin en ella. Manneskjan sem benti mér á þetta gerði það nú í hálfkæringi og er það ekki ætlun þessa pistils að fetta fingur út í vinsamlegar ábendingar sem mér berast. Ég tek þeim öllum fagnandi.

Sjálfur reyni ég að forðast það að lesa gagnrýni um kvikmyndir sem ég hef ekki séð. Og í þau skipti sem ég hreinlega stenst ekki mátið, þá er ég meðvitaður um það að mögulega gæti ég lesið eitthvað sem drægi úr áhrifamætti myndarinnar þegar ég á endanum horfði á hana. Það er mín einlæga skoðun (og skoðun hrokafulla, meðalgreinda vinarins) að kvikmyndagagnrýni eigi að vera skrifuð fyrir þá sem hafa séð myndina sem um er fjallað. Það er t.d. nánast óhugsandi að ætla að skrifa gagnrýni um mynd á borð við The Ususal Suspects án þess að fjalla um lokafléttuna ógurlegu, þegar í ljós kemur að ódámurinn Verbal Kint hefur logið öllu saman og er í raun hinn dularfulli Keyser Söze. Þetta „final twist“ er svo mikilvægur þáttur í allri sögunni að gagnrýni sem kæmi ekki inn á það væri líklega afar kjötlítil.

En í hraðsoðinni 300 orða gagnrýni í dagblaði gefst hvorki tími né pláss til að snerta á flötum sem þessum. Þar er til siðs að tíunda söguþráðinn í stuttu máli, segja frá því hvernig leikarar stóðu sig, hvað var gott og hvað hefði mátt betur fara. Til að lesendur átti sig betur á því hversu naumt plássið er, þá hafið þið lesið 200 orð eftir að þið skoðuðuð ljósmyndina af körlunum úr The Usual Suspects hér fyrir ofan. Ég þyrfti því að koma afgangi þess sem ég hefði að segja í 100 orð eða minna.

Þessi skrif eru þó ekki til þess ætluð að gera lítið úr stefnu dagblaðanna hvað kvikmyndaumfjöllun varðar. Dagar akademískrar kvikmyndaskoðunar á síðum dagblaða og tímarita eru liðnir. Í gamla daga voru jafnvel heilu opnurnar nýttar í umfjöllun um kvikmyndir, en þá var öldin líka önnur.

Vinsældarvænar kvikmyndir voru ekki frumsýndar í 8000 bíósölum samtímis fyrir 50 árum. Og ekki heldur fyrir 30 árum. Sýningareintök gengu bíóhúsa á milli, voru sýndar vikum og jafnvel mánuðum saman, og jafnvel endursýndar nokkrum árum seinna „vegna fjölda áskorana“ og gafst því gagnrýnendum góður tími til að melta, spá og spekúlera. Og eftir að löng og ítarleg umfjöllun hafði verið skrifuð var hægt að stóla á að myndin væri ennþá í sýningu. Í dag hverfa myndir úr bíó löngu áður en gagnrýnanda gefst tími til að skrifa mikið meira en nokkur hundruð orða langan pistil um myndatökuna, klippinguna og um hvað myndin fjallaði.

Að sjálfsögðu reyni ég að sníða mér stakk eftir vexti og skrifa pistla mína eins vel og ég mögulega get. Oft hefst ég handa um leið og ég kem heim úr kvikmyndahúsinu. Á Íslandi eru kvikmyndir gjarnan frumsýndar á miðvikudagskvöldum og því er fínt að geta klárað pistilinn fyrir hádegi á fimmtudögum svo hann komist í föstudagsblaðið, sem fer í prent síðdegis á fimmtudögum. Þetta er því ekki mikill tími sem gefst til djúprar skoðunar á viðfangsefninu. Ég hef að vísu aldrei verið „rukkaður“ um pistil af mínum yfirmönnum, enda gera þeir sér eflaust grein fyrir því að svona nokkuð getur tekið tíma. En engu að síður er leiðinlegt að vera „síðastur“ með sína gagnrýni. Vonandi gerir þetta ekki það að verkum að pistlar mínir verði lélegir. Þið hnippið vonandi í mig ef það gerist.

Marvel hamrar járnið

Posted in Gagnrýni on 6.6.2011 by snobbhaensn

X-Men: First Class*** (3 stjörnur)

Leikstjóri: Matthew Vaughn
Leikarar: James McAvoy, Michael Fassbender, Kevin Bacon, Jennifer Lawrence, Oliver Platt, Rose Byrne, January Jones, Jason Flemyng

Íslendingar biðu allan maímánuð eftir sumri og sól, og nú í júníbyrjun bólar enn ekkert á nothæfu Nauthólsvíkur-veðri. En sumarið er svo sannarlega komið í bíó. Ofurhetjumyndirnar eru mættar til landsins, fyrst Thor, og nú X-Men: First Class.

Myndin er einskonar formáli X-Men þríleiksins sem byrjaði ágætlega en fjaraði síðan út í vitleysu. Hér fáum við að kynnast hetjunum þegar þær voru að byrja í bransanum. Sagan hefst undir lok seinna stríðs en meginþorri myndarinnar gerist í upphafi 7. áratugarins. „Stökkbreytingarnir“ eru einn af öðrum að ná tökum á ofurkröftum sínum og kumpánarnir Prófessor X og Magneto vinna hörðum höndum við að hóa liðinu saman.

Það er kærkomin tilbreyting að losna við tækni 21. aldarinnar í mynd sem þessari. Á tilraunastofu X-mennanna eru engar stafrænar heilmyndir sem svífa um í lausu lofti, heldur gamaldags apparöt sem snúast og gefa frá sér ljós og píp. „Sixtísið“ er sæmilega gert og ógn Sovétsins svífur yfir vötnum.

Leikararnir skila sínu og þeir McAvoy og Fassbender ná vel saman. Það er alltaf gaman að sjá Kevin Bacon (sem leikur hér með Fassbender, en hann var í Inglourious Basterds með Daniel Brühl, sem var síðan í Kóngavegi með Sigga Sigurjóns) og hann túlkar skúrkinn Sebastian Shaw með miklum sóma.

Marvel-veldið er búið að þróa þægilega ofurhetjuformúlu sem virkar vel á hvíta tjaldinu. X-Men: First Class fylgir formúlunni eftir í einu og öllu og ég get sætt mig við það því formúlan virkar. Hún samanstendur af hæfilegu magni kjánaskapar, myndarlegu fólki í þröngum búningum, og misjöfnum tölvubrellum.

Niðurstaða: Skemmtilegt ævintýri sem tekur sig mátulega alvarlega. Enda engin ástæða til annars.

Birt í Fréttablaðinu 6.6.2011

Reynir of mikið, en samt ekki nóg

Posted in Gagnrýni on 2.6.2011 by snobbhaensn

The Hangover: Part II ** (2 stjörnur)
Leikstjóri: Todd Phillips
Leikarar: Bradley Cooper, Ed Helms, Zach Galifianakis, Justin Bartha, Ken Jeong, Jeffrey Tambor, Jamie Chung, Paul Giamatti

Kvikmyndin The Hangover kom út árið 2009 og malaði gull. Ég man hreinlega ekki eftir gamanmynd frá fyrsta áratug aldarinnar sem hlaut meiri athygli og vinsældir en hún. Myndin sagði frá nokkrum félögum sem vöknuðu timbraðir eftir steggjun eins þeirra og mundu ekki bofs. Einn þeirra var týndur, annar hafði misst tönn og í lokin tókst þeim í sameiningu að púsla saman atburðum kvöldsins áður, sem hafði svo sannarlega verið rosalegt.

Nú er komin framhaldsmynd sem ber hið ágæta nafn The Hangover: Part II (smellin Godfather-tilvitnun geri ég ráð fyrir). Söguþráðurinn er sá sami, en nú eru okkar menn staddir í Tælandi. Tilvonandi brúðgumi fyrri myndarinnar er enn á ný að fara að kvænast, strákarnir steggja hann duglega og morguninn eftir vakna þeir í Bangkok og enginn man neitt.

Fyrri myndin var ekki jafn sprenghlægileg og margir vildu meina, og þessi er eins, nema að því leyti að hún fer lengra yfir strikið. Húmorinn er groddalegri og persónurnar eru orðnar ýktari. Eins og til dæmis Alan (Zach Gilifianakis), sem er ekki lengur krúttlega furðulegur og spúkí, heldur hallærislega heimskur og á köflum bara hreinlega leiðinlegur.

Þessi annar hluti Hangover-ævintýrisins bætir engu við fyrri myndina og reynir um of að sjokkera áhorfendur með neðanbeltishúmor. Útkoman virkar því þvinguð og neistaflug milli leikara er af skornum skammti. En aðdáendur seríunnar þurfa þó ekki að örvænta því að það er nokkuð fyrirséð að The Hangover: Part II mun raka inn seðlum og verða ein vinsælasta mynd ársins. Hvar ætli þeir vakni næst?

Niðurstaða: Ósköp rislítið og fyrirsjáanlegt. Aðdáendur Billy Joel fá nokkra óvænta glaðninga.

Birt í Fréttablaðinu 28.5.2011